Lilypond: Λογισμικό μουσικής τυπογραφίας

Στον χώρο του ελεύθερου λογισμικού η πιο σημαντική εφαρμογή μουσικής σημειογραφίας είναι η Lilypond.

Η Lilypond είναι ένα πρόγραμμα μουσικής σημειογραφίας αρκετά διαφορετικό από αυτά που είχαμε χρησιμοποιήσει μέχρι τώρα: Η παρτιτούρα δεν δημιουργείται τοποθετώντας νότες και μουσικά σύμβολα με γραφικό τρόπο πάνω στην οθόνη, αλλά με την επεξεργασία ενός αρχείου κειμένου το οποίο σε μία «συμβολική γλώσσα» περιγράφει το μουσικό κείμενο. Από αυτό το αρχείο κειμένου η Lilypond παράγει ένα αρχείο pdf που περιέχει την παρτιτούρα μας. Το τυπωμένο αποτέλεσμα είναι υψηλής ποιότητας και μοιάζει με βιβλίο, ακόμη και αν χρησιμοποιήσουμε έναν συνηθισμένο εκτυπωτή.

Για παράδειγμα το παρακάτω κείμενο:

{
\time 2/4
\cleff bass
c4 c g g a a g2
}
Περιγράφει ένα απλό μουσικό απόσπασμα:
Αρχίζουμε με μέτρο 2/4 : \time 2/4
Στο κλειδί του μπάσου : \cleff bass
Ακολουθούν οι νότες, οι οποίες συμβολίζονται με τα γράμματα a, b, c κ.λ.π.
Οι ρυθμικές αξίες (διάρκειες) συμβολίζονται με αριθμούς δίπλα στις νότες: 4 ,2

Όσοι έχετε μια μικρή ιδέα από HTML είστε ήδη εξοικειωμένοι με την ιδέα μιας «γλώσσας» η οποία περιγράφει μορφοποιημένο κείμενο, για την ακρίβεια η γλώσσα τής Lilypond μοιάζει με το TeX (LaTeX). Πρόκειται δηλαδή για ένα σύστημα επαγγελματικής μουσικής τυπογραφίας.

Σε σύγκριση με τις συνηθισμένες εφαρμογές γραφικής επεξεργασίας μουσικού κειμένου το σύστημα αυτό έχει κάποια πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, ανάλογα ίσως με αυτά που θα μπορούσαμε να δούμε αν συγκρίναμε το LaTeX με τους συνηθισμένους γραφικούς (What You See Is What You Get) κειμενογράφους. Για το θέμα αυτό έχουν γραφτεί πολλά και δεν αισθάνομαι κατάλληλος να προσθέσω περισσότερα. Θα προσπαθήσω να δω το θέμα από την κάπως πρακτική σκοπιά του μουσικού:

Για έναν τυπογράφο, είναι αλήθεια, τα πλεονεκτήματα της Lilypond έναντι των γραφικών συστημάτων είναι αποφασιστικά: Καλύτερος έλεγχος πολύ μεγάλων κειμένων, αυτόματη μορφοποίηση ανάλογα με τη δόμηση, εύκολες αλλαγές στην συνολική εικόνα (Lay Out) χωρίς να χρειάζεται να αλλάξουμε με το χέρι εκατοντάδες στοιχεία, εύκολη σύνθεση του συνόλου (παρτιτούρα) από τα μέρη (πάρτες) – ή και αντίστροφα διαχωρισμός τους – με τις αναγκαίες αλλαγές σε μορφοποίηση αποστάσεις κ.λ.π. να γίνονται αυτόματα καθώς και πολλά άλλα.

Για έναν μουσικό όμως υπάρχουν μερικές δυσκολίες:

  • Κάποια επιδεξιότητα στην πληκτρολόγηση είναι απαραίτητη. Εάν πληκτρολογεί κανείς με τη μέθοδο των «δύο δακτύλων» η εργασία του δεν θα είναι αρκετά γρήγορη και απρόσκοπτη.
  • Η Lilypond μπορεί να δημιουργήσει και ένα midi αρχείο ώστε να ακούσουμε το γραπτό μας. Λειτουργίες όμως όπως τμηματική ή επαναλαμβανόμενη εκτέλεση, εκτέλεση μέρους μόνον του συνόλου, εισαγωγή φθόγγων με μουσικό (midi) πληκτρολόγιο κ.λ.π. για να πραγματοποιηθούν χρειάζονται την συνεργασία άλλων προγραμμάτων. Τέτοια προγράμματα υπάρχουν και αναπτύσσονται γρήγορα (π.χ. Denemo) αλλά δεν είναι ακόμη ώριμα για επαγγελματική χρήση.

Πολλοί θα προσμετρήσουν στα μειονεκτήματα την έλλειψη γραφικού περιβάλλοντος η οποία κανει την Lilypond δύσκολη αρχικά στην χρήση. Όμως υπάρχουν αντισταθμιστικά πλεονεκτήματα όπως ανέφερα παραπάνω και άλλωστε κάθε επαγγελματικό εργαλείο απαιτεί κάποια εκμάθηση για να παράγει αξιόλογα αποτελέσματα.

Ο γράφων χρησιμοποιεί την Lilypond για την επεξεργασία μουσικού κειμένου εδώ και αρκετό καιρό. Ένα δείγμα μπορείτε να δείτε εδώ: Θέματα Αρμονίας.

Περισσότερα παραδείγματα μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα της Lilypond. Στην ίδια ιστοσελίδα μπορείτε να διαβάσετε και ένα ενδιαφέρον άρθρο για τη μουσική τυπογραφία.

Advertisements

Μουσικές εφαρμογές: Είμαστε εξαρτημένοι

Όσοι επεξεργάζονται κείμενο με υπολογιστή είναι νομίζω σε καλύτερη θέση από εμάς τους μουσικούς. Μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε αρκετές μορφές αρχείων: txt, doc, rtf, odf, pdf, html, TeX . Κάποιες από αυτές τις μορφές είναι ανοιχτά πρότυπα, με δημοσιευμένες τεχνικές προδιαγραφές και μπορούν να υλοποιηθούν από οποιονδήποτε κατασκευαστή λογισμικού, από πολλά διαφορετικά προγράμματα, σε διαφορετικά λειτουργικά συστήματα. Αλλά τι γίνεται με το μουσικό κείμενο, δηλαδή την μουσική σημειογραφία; Πόσο ικανοποιημένοι και ασφαλείς μπορούμε να αισθανόμαστε από τα προγράμματα που έχουμε στην διάθεσή μας;

Το Finale ή το Sibelius είναι τα καθιερωμένα εργαλεία της μουσικής σημειογραφίας. Σε αντίθεση με το Ελεύθερο-Ανοιχτό Λογισμικό τα προϊόντα αυτά είναι κλειστά και ιδιόκτητα, δηλαδή το κείμενο του προγράμματος (ο πηγαίος κώδικας όπως λένε οι προγραμματιστές) κρατιέται μυστικός και μόνο οι άνθρωποι της επιχείρησης έχουν πρόσβαση σε αυτό ενώ τα αρχεία που παράγουν δεν μπορούν να διαβασθούν από κάποια άλλη μουσική εφαρμογή.

Όμως κάθε έργο λογισμικού έχει ανάγκη από ανανέωση, ή έστω συντήρηση, όχι μόνο για να βελτιώνεται αλλά και για να παρακολουθεί τις εξελίξεις στα λειτουργικά συστήματα και γενικά στην τεχνολογία των υπολογιστών, για να παραμένει δηλαδή χρησιμοποιήσιμο. Τι θα κάνουμε αν οι επιχειρήσεις που τα αναπτύσσουν αποφασίσουν να διακόψουν την ανάπτυξη και προώθηση των συγκεκριμένων προϊόντων ή αν κλείσουν; Τι θα απογίνουν τότε οι παρτιτούρες που έχουμε ήδη γράψει;

Αν το κείμενο ενός προγράμματος είναι ανοιχτό και διαθέσιμο μπορεί κάποια άλλη επιχείρηση ή ομάδα προγραμματιστών να συνεχίσει την ανάπτυξή του, διαφορετικά το πρόγραμμα εξαφανίζεται. Μερικοί θα θυμούνται τι συνέβη όταν η Apple αγόρασε την Emagic τον Ιούλιο του 2002: Η έκδοση του Logic για MS Windows διακόπηκε και οι χρήστες του Logic στα Windows είχαν δύο επιλογές:

  1. Να αποχαιρετήσουν το επαγγελματικό τους εργαλείο.
  2. Να αλλάξουν υπολογιστή και λειτουργικό σύστημα ακολουθώντας την Apple.

Είμαστε δηλαδή εξαρτημένοι.

Αλλά κι’ αν ακόμη η εξάρτηση δεν μας ενοχλεί, ούτε μας απασχολεί η τύχη των μουσικών μας κειμένων, ίσως θα μας ενδιέφερε ένα πρόγραμμα που να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε δωρεάν.

Με άλλα λόγια, υπάρχει Ελεύθερο-Ανοιχτό Λογισμικό στον χώρο της μουσικής σημειογραφίας;